IGZ over informatieoverdracht in de zorg en ICT: ‘Zonder standaardisatie wordt het niets’

Overdracht van informatie in de zorg is cruciaal voor de patiëntveiligheid en kwaliteit van de zorg. Maar deze laat nogal eens te wensen over. Wat is hierbij het belang van ICT en is standaardisatie een must? We praten met Jan Vesseur project-hoofdinspecteur patiëntveiligheid van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) én patiënt.

Nadat Jan Vesseur twaalf jaar lang een huisartsenpraktijk in Rotterdam voerde, maakte hij in 1993 de overstap naar IGZ. Over de organisatie zegt hij: “IGZ is toezichthouder in de zorg en let erop of zorginstellingen en -professionals werken volgens de opgestelde regels en richtlijnen. Daarnaast heeft IGZ een belangrijke rol bij incidenten in de zorg. Gaat er iets mis, dan beoordelen we of instellingen voldoende correcties aan brengen én leren.” Het toezichtveld van de IGZ bestaat uit ongeveer 40.000 instellingen en bedrijven, waar zo’n 1.3 miljoen personen werken (waarvan circa 800.000 zorgprofessionals).

Jan Vesseur

Jan Vesseur

Veel mis

Hoe staat het met de kwaliteit van de zorg en de patiëntveiligheid in Nederland kijkende naar informatieoverdracht? Jan Vesseur: “In 2003 is IGZ gestart met een groot onderzoek op het gebied van informatiebeveiliging. Wat doen ziekenhuizen er aan om de informatie zo veilig mogelijk te verwerken? Dit was in de periode dat NEN  een norm opstelde voor informatiebeveiliging: de NEN 7510. Er gaat veel mis met informatie, niet alleen met de beveiliging er van, maar ook met de overdracht van informatie. Daarom dat we dit onderwerp onder de aandacht brengen op ons jaarlijks congres patiëntveiligheid in juni van dit jaar. Vaak zien we dat onjuiste overdracht aan de basis ligt van een incident. Per jaar ondervinden duizenden mensen schade door verkeerd gebruik van medicatie. In 2006 werd dit al vastgesteld in het HARM-rapport, dat het aantal geneesmiddelgerelateerde ziekenhuisopnames in Nederland in kaart bracht. Ook de overdracht tussen disciplines kan beter. Verpleegkundigen bijvoorbeeld dragen informatie niet goed over aan artsen en andersom. De patiënt krijgt dan niet de zorg die hij nodig heeft. Het brengt risico’s met zich mee. En wat te denken van de overdracht tussen instellingen? Informatie blijkt niet altijd compleet te zijn. Dat kan veel beter.”

Aan den lijve

De constateringen die Jan Vesseur doet, heeft hij aan den lijve ondervonden toen hij zelf patiënt werd. Na een val op de skipiste, brak hij een wervel. Toen hij de foto’s zag, wist hij dat het foute boel was. De factuur strookte niet met de val die hij gemaakt had. Uiteindelijk werd een kwaadaardige ziekte vastgesteld. Hij kwam in het medische circuit terecht en constateerde dat er vele risico’s op de loer liggen. Vesseur geeft een paar voorbeelden: “Mijn bloed moest gefilterd worden voor een stamceltransplantatie. Het bleek dat de apparatuur niet werkte toen mijn bloed er al doorheen liep. Een onveilige situatie, die voorkomen kon worden door het eerst checken van het apparaat. Ook heb ik meegemaakt dat een verpleegkundige mijn gewicht eerst op een servetje schreef voordat ze het in de computer invoerde. Daar is toen iets fout gegaan. Ik kreeg de instructie om meer te drinken. Wat ik vreemd vond, want ik had gezien dat mijn gewicht op orde was. De verpleegkundige bleef stellig en dus nam ik het extra vocht. Later kwam de foute invoer aan het licht. Overall stoor ik mij er aan dat ik niet over mijn eigen data kan beschikken. Ik kan mijn gegevens niet direct aan andere zorgprofessionals geven wanneer ik dat wil en nodig vind. En nog steeds is het vaak een ‘gedoe’ voordat foto’s van het ene ziekenhuis in het andere ziekenhuis bekeken kunnen worden. Te gek voor woorden anno 2015. Ook het voorschrijven gaat niet vlekkeloos. De medische specialist schrijft mij elektronisch medicatie voor. Kom ik bij de apotheek in hetzelfde ziekenhuis, dan moeten zij de gegevens opnieuw invoeren. Wat een enorme kans op fouten geeft.”

Standaardisatie

In 2011 bracht IGZ het rapport ‘De Staat van de Gezondheidszorg’ uit. Welke informatie wil een zorgverlener overdragen en hoe? En vervolgens, hoe verloopt de informatieoverdracht? Jan Vesseur: “De overdracht blijkt niet goed. Los van het feit of deze wel of niet geautomatiseerd is. Echter, automatiseert een zorginstelling de informatieoverdracht, dan is er dikke winst te behalen... mits die ICT goed wordt toegepast. Zo niet, dan levert ICT juist een bedreiging op voor de kwaliteit en veiligheid van de zorg. Hoe je het goed doet? Onder meer met standaardisatie. En dan komt IHE om de hoek kijken. Standaardisatie is van uitermate belang. Niet alleen technisch gezien, maar ook met betrekking tot terminologie. Wat voor taal gebruiken we?

Initiatieven

Kijken we naar de bewegingen rondom informatieoverdracht in de zorg en automatisering, dan gaat het volgens Vesseur de goede kant op. “Een belangrijke ontwikkeling is die van het Informatieberaad van VWS. Een zorgbreed, bestuurlijk overleg met partijen uit het veld om tot een duurzaam informatiestelsel in de zorg te komen. Ook noem ik het initiatief van de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU) met het meerjarenprogramma 'Registratie aan de bron'.”

Met ‘Registratie aan de bron’ zet de NFU samen met het Nationaal ICT Instituut in de Zorg (Nictiz) een toekomstvisie neer over hoe registratie van zorggegevens beter kan en moet. Centraal staat een goede eenmalige registratie aan de bron, op de ziekenhuisvloer, bij de patiënt. De registratie wordt beter afgestemd op de werkwijze van zorgverleners. Nu voelt registratie voor zorgverleners vaak als een bureaucratische handeling in plaats van een nuttige handeling die de zorg aan de patiënt ten goede komt. Kortom, de huidige praktijk van parallelle registratie is niet houdbaar. Voor de onontbeerlijke transparantie is zorgdoorkruisende, eenduidige, patiëntgerichte zorgregistratie volgens internationale standaarden cruciaal.

De ontwikkelingen rondom informatievoorziening in de zorg met behulp van ICT zijn er, nu nog de pas erin zetten. Daarom pleit IGZ bij de minister voor een instantie met doorzettingsmacht, die coördineert en stuurt. “En gefocust is op het feit dat informatieoverdracht zonder standaardisatie niets wordt”, aldus Jan Vesseur tot slot.

----

Op de beurs Zorg & ICT 2015 brengt IHE Nederland het thema interregionaal uitwisselen van patientgegevens aan de orde. Komt u ook? Schrijft u zich dan nu in!

Meer over IHE Nederland op de beurs Zorg & ICT 2015